Według statystyk nadciśnienie tętnicze jest najczęstszą chorobą układu krążenia. Charakter przebiegu i możliwe konsekwencje dają podstawy do zaklasyfikowania go jako jednej z najniebezpieczniejszych patologii. Jednocześnie nie ma bezobjawowego etapu rozwoju nadciśnienia. Oznacza to, że jeśli zwrócisz szczególną uwagę na swoje zdrowie, istnieje szansa na wczesną diagnozę i szybkie leczenie. Choroba nie jest całkowicie wyleczona, ale można skutecznie kontrolować jej postęp.
Nadciśnienie tętnicze jest chorobą przewlekłą, której głównym objawem jest utrzymujące się nadciśnienie, wysokie ciśnienie krwi. Patologię wskazuje się, gdy tonometr rejestruje poziom ciśnienia krwi większy niż 140/90 mm Hg. Sztuka.
Mężczyźni są bardziej podatni na nadciśnienie; u silniejszego seksu choroba rozwija się w młodszym wieku. Jedną z głównych przyczyn tego zjawiska są żeńskie hormony płciowe, które hamują rozwój choroby. W okresie pomenopauzalnym zanika naturalna ochrona, zapadalność na tę chorobę u kobiet i mężczyzn wyrównuje się.
Objawy nadciśnienia u mężczyzn i kobiet są prawie takie same, przyczyny i czynniki ryzyka rozwoju choroby są nieco inne.
Zmiany ciśnienia krwi
Zanim zaczniemy mówić o podwyższonym ciśnieniu krwi, zaleca się zrozumienie, które wskaźniki są normalne. U dzieci w pierwszym roku życia ciśnienie krwi uważa się za prawidłowe i wynosi 90/40 ± 5 mm Hg. Sztuka. Wraz z wiekiem wskaźniki stopniowo rosną, osiągając 120/80 ± 10 mm Hg. Sztuka.
Według Światowej Organizacji Zdrowia górna granica prawidłowego ciśnienia krwi wynosi 140/90 mmHg. Sztuka.
Należy zauważyć, że wartości ciśnienia krwi różnią się w zależności od pory dnia i odpowiedniej aktywności fizycznej danej osoby. Ciśnienie krwi spada w nocy, osiągając minimum fizjologiczne między północą a trzecią. Pod koniec dnia roboczego, około godziny 17:00, ciśnienie krwi osiąga maksimum i zaczyna spadać od godziny 20:00. Sytuacyjny wzrost ciśnienia występuje podczas nietypowej lub nadmiernej aktywności fizycznej, w sytuacjach stresowych, na tle szczególnie żywych i silnych emocji.
Podstawą badania w kierunku podejrzenia nadciśnienia tętniczego są co najmniej trzy epizody podwyższonego ciśnienia krwi zarejestrowane w różnych dniach miesiąca. Instrumentalne potwierdzenie zwiększonego ciśnienia jest konieczne w celu odróżnienia choroby od innych patologii. Wczesne objawy nadciśnienia są dość charakterystyczne, ale przy braku specjalistycznej wiedzy są błędnie mylone z objawami innych chorób. Ponadto nadciśnienie pierwotne w nadciśnieniu należy odróżnić od nadciśnienia objawowego (wtórnego), które rozwija się na tle choroby nerek i patologii układu hormonalnego.
Przyczyny i czynniki ryzyka
Główną rolę w patogenezie nadciśnienia tętniczego odgrywają zaburzenia funkcji regulacyjnej ośrodkowego układu nerwowego, w szczególności działów kontrolujących funkcjonowanie ważnych narządów.
Związek nadciśnienia tętniczego z zaburzeniami procesów regulacji nerwowej potwierdza pośrednio fakt, że często jego przyczyną jest długotrwały i silny niepokój, lęki, głębokie wstrząsy nerwowe i powtarzające się epizody napięcia nerwowego. Warunkiem rozwoju pierwotnego nadciśnienia tętniczego mogą być poważne zaburzenia w dobowym cyklu aktywności, związane z charakterystyką działalności zawodowej (praca na nocne zmiany, długi czas pracy), narażenie na hałas i wibracje.
Rozwojowi nadciśnienia sprzyja również brak równowagi w bilansie jonowym spowodowany nadmiarem sodu. Spożywanie soli kuchennej w ilościach przekraczających 5 g dziennie zwiększa ryzyko rozwoju nadciśnienia tętniczego. Przy obciążonej dziedziczności uzależnienie od słonych potraw jest prawie równoznaczne z wyrokiem śmierci.
Skłonność do nadciśnienia tętniczego jest uwarunkowana genetycznie. Objawy nadciśnienia pojawiające się u bliskich krewnych są dość wyraźnym sygnałem o konieczności zwracania szczególnej uwagi na swoje zdrowie.
Nadciśnienie i jego dalszą progresję prowokuje także miażdżyca, otyłość, dysfunkcja nadnerczy, tarczycy i przewlekłe infekcje.
Wiek i płeć przyczyniają się do przejawów patologii. Wśród osób poniżej 40. roku życia objawy nadciśnienia tętniczego częściej występują u mężczyzn niż u kobiet. Po 60. roku życia nadciśnienie tętnicze rozpoznaje się u co drugiego pacjenta. Zapadalność na tę chorobę u kobiet wzrasta po menopauzie, a w starszej grupie wiekowej chorych przeważają kobiety. Zmiany w proporcjach płci wiążą się ze zwiększoną przedwczesną umieralnością wśród mężczyzn, u których choroba rozwinęła się we wcześniejszym wieku.
Ponadto czynnikami prowokującymi są:
- Naruszenia jakości i diety;
- Złe nawyki i przewlekłe zatrucie;
- Nadużywanie kofeiny;
- Brak aktywności fizycznej i ciężka praca fizyczna;
- Status społeczno-ekonomiczny.
Główne objawy choroby
Typowe objawy nadciśnienia tętniczego u kobiet i mężczyzn są takie same i pojawiają się we wczesnym stadium. Utrzymującemu się wzrostowi ciśnienia krwi towarzyszą następujące objawy:
- Zawroty głowy;
- Ból głowy;
- Upośledzenie wzroku;
- Drętwienie palców;
- Zaburzenia snu;
- Pogorszenie wydajności;
- Drażliwość;
- krwawienia z nosa;
- szum w uszach;
- Obrzęki obwodowe (głównie u kobiet);
- Wyzysk;
- Ból w sercu.
Objawy nadciśnienia pojawiają się w różnych kombinacjach, nie wszystkie na raz, ale w miarę postępu choroby. Napady bólu głowy mogą wystąpić pod koniec dnia, zbiegając się w czasie z fizjologicznym szczytem poziomu ciśnienia krwi. Często po przebudzeniu pojawia się ból głowy. Objaw ten często mylony jest ze zwykłym brakiem snu, przepracowaniem lub objawem innych chorób niezwiązanych z układem sercowo-naczyniowym.
Bólowi głowy spowodowanemu atakiem nadciśnienia towarzyszy uczucie ucisku lub ciężkości w tylnej części głowy, czasami nasilające się podczas obracania, pochylania głowy, nagłych ruchów, kichania, kaszlu i może mu towarzyszyć obrzęk twarzy, uogólniony lub częściowy. Natężenie bólu nie jest w żaden sposób powiązane z poziomem ciśnienia krwi, ale czasami wskazuje na jego gwałtowny wzrost. U niektórych pacjentów ból głowy łączy się z krwawieniami z nosa, po czym stan zwykle się poprawia. Krwawienie z nosa może być bezbolesne, zwłaszcza w pierwszym stadium nadciśnienia.
Dokuczliwe bóle głowy powodują drażliwość. Pacjent boleśnie reaguje na jasne oświetlenie, głośne i ostre dźwięki.
Wada wzroku opisywana jest jako zasłona przed oczami, „plamy”, podwójne widzenie.
Ból serca i niejasne uczucie niepokoju jako objaw nadciśnienia są bardziej typowe dla późniejszych stadiów choroby. Ból zlokalizowany jest w górnej części serca lub na lewo od mostka i nie zawsze jest związany ze stresem emocjonalnym lub fizycznym. W przeciwieństwie do ataków dławicy piersiowej, ból może nie ustąpić przez kilka godzin i nie ustępuje po zażyciu leków rozszerzających naczynia z grupy azotanów organicznych.
Duszność może wystąpić jako reakcja na aktywność fizyczną, w miarę postępu choroby oraz w spoczynku.
Obrzęki obwodowe towarzyszące nadciśnieniu mogą wskazywać na rozwój niewydolności serca. Obrzęk może wystąpić po przyjęciu niektórych leków, zaburzeniach czynności nerek lub nadmiarze sodu w organizmie.
W nadciśnieniu wyróżnia się trzy etapy, które różnią się objawami i ciężkością stanu pacjenta.
Kiedy ciśnienie krwi wzrasta do 140-149/90-99 mmHg. Sztuka. nadciśnienie charakteryzuje się łagodnym przebiegiem. Atakom towarzyszą zawroty głowy i możliwe są krwawienia z nosa. Charakteryzuje się pogorszeniem wydajności, letargiem, możliwymi atakami nudności i tachykardią.
Umiarkowane nadciśnienie rozpoznaje się, gdy odczyty mieszczą się w zakresie 150-179/100-109 mmHg. Sztuka. Pacjenci odczuwają pocenie się, dreszcze, obrzęk, drętwienie palców, a podczas ataku możliwy jest tępy ból w sercu. Skurcze naczyń siatkówki objawiają się migotaniem much lub błyskawic przed oczami i prawdopodobnie postępującym pogorszeniem widzenia, a nawet ślepotą na skutek krwotoku do siatkówki.
Ciężkie nadciśnienie prowadzi do problemów z funkcjonowaniem serca i innych narządów.
Kryzys nadciśnieniowy
Przy gwałtownym wzroście ciśnienia krwi możliwy jest kryzys nadciśnieniowy. Konsekwencje kryzysu mogą mieć wpływ na serce, mózg i nerki. Najbardziej charakterystyczną cechą kryzysu jest wzrost ciśnienia rozkurczowego (górnego).
Kryzys zaczyna się nagle i możliwe są następujące zdarzenia:
- Duszność;
- Nudności, czasami wymioty;
- niewyraźne widzenie i inne zaburzenia widzenia;
- Ostre zaczerwienienie twarzy;
- Silny ból głowy;
- Zaciskający ból w okolicy serca.
Objawy pojawiające się podczas kryzysu mogą się różnić; zgodnie z charakterystyką zespołu objawów wyróżnia się następujące typy kryzysu:
- Neurowegetatywny. Dominują objawy neurologiczne. Pacjent jest nadmiernie podekscytowany, niespokojny lub przestraszony. Możliwe drżenie rąk, pocenie się i gorączka. Z reguły wzrasta tylko ciśnienie skurczowe; atakowi nadciśnienia towarzyszy tachykardia.
- Obrzękły. Oba wskaźniki ciśnienia wzrastają, u pacjentów szybko pojawia się obrzęk twarzy i dłoni, letarg i senność. Mężczyzna jest zdezorientowany. Obrzękowa postać przełomu rozwija się głównie u kobiet po spożyciu słonych pokarmów lub dużych ilości płynów.
- U pacjentów ze złośliwym przebiegiem nadciśnienia tętniczego możliwa jest rzadka konwulsyjna postać przełomu. Podczas kryzysu konwulsyjnego prawdopodobieństwo udaru krwotocznego jest szczególnie wysokie.
Cechy przebiegu nadciśnienia tętniczego u kobiet
U kobiet w wieku rozrodczym nadciśnienie występuje rzadziej niż u mężczyzn. Jednocześnie zmianom hormonalnym związanym z ciążą, laktacją i menopauzą często towarzyszy objawowe nadciśnienie tętnicze. Jeśli główne objawy nadciśnienia pojawiają się na tle zmian menopauzalnych, ostateczna diagnoza jest możliwa po całkowitym wygaśnięciu funkcji rozrodczych. Do czynników ryzyka szczególnie u kobiet zalicza się przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych.
Zatrucie alkoholem i nikotyną ma znacznie większy wpływ na kobiety niż na płeć silniejszą. Nawet jeden papieros może wywołać kryzys nadciśnieniowy ze zdiagnozowanym nadciśnieniem.
Kolejnym czynnikiem ryzyka jest zwiększona emocjonalność kobiet. Ze względu na tę cechę psychologiczną przedstawiciele płci pięknej częściej cierpią na kryzysy nadciśnieniowe.
Objawy nadciśnienia u kobiet są zwykle silniejsze; kobiety zwracają większą uwagę na swoje zdrowie i zgłaszają się do lekarza średnio znacznie wcześniej niż mężczyźni.
Cechy rozwoju i przebiegu nadciśnienia tętniczego u mężczyzn
Ponieważ w organizmie mężczyzny nie zachodzą tak częste i głębokie zmiany hormonalne, główne czynniki ryzyka są nieco inne niż u kobiet.
Przede wszystkim są to silny i chroniczny stres, powodujący wzrost poziomu adrenaliny, a co za tym idzie ciśnienia krwi. Równie ważną rolę odgrywają także przewlekłe zatrucia różnego pochodzenia, począwszy od zanieczyszczenia powietrza w rejonach przemysłowych, niebezpiecznych warunków pracy, a skończywszy na uzależnieniu od alkoholu czy tytoniu.
Cukrzyca, brak aktywności fizycznej i nadmierna masa ciała mogą również powodować rozwój nadciśnienia tętniczego.
Dziedziczna predyspozycja do nadciśnienia tętniczego zwiększa ryzyko jego rozwoju u obu płci.
Objawy nadciśnienia u mężczyzn są mniej wyraźne, a wczesne objawy nie zawsze są traktowane poważnie. Pierwsza wizyta u lekarza często następuje już w dość zaawansowanym stadium choroby.
Nadciśnienie u dzieci
Ponieważ jednym z kluczowych czynników rozwoju nadciśnienia tętniczego jest wywiad rodzinny, rodzice z nadciśnieniem powinni wiedzieć, jak rozpoznać nadciśnienie u dzieci.
Nadciśnienie tętnicze może dotknąć dzieci w każdym wieku, a szczególnie podatna jest na nie młodzież w okresie dojrzewania. Czynniki wyzwalające, mechanizmy rozwoju i objawy nadciśnienia tętniczego są podobne jak u dorosłych. Podstawą badania dziecka w celu potwierdzenia/wykluczenia rozpoznania nadciśnienia tętniczego jest utrzymujący się wzrost ciśnienia krwi powyżej 140/90 mmHg. Sztuka.